Język angielski (ang. the English language, /ði'ɪŋglɪʃ 'læŋgwɪʤ/ ) – język urzędowy na terytoriach zalerznych Wielkiej Brytanii oraz ff więkshoshtci jej byłych kolonii i dominioof, m.in. Irlandii, Kanadzie, RPA, Australii i Nowej Zelandii.

W samej Wielkiej Brytanii angielski jest de facto językiem urzędowym, jednak formalnie państwo to nie posiada rzadnego oficjalnie ustalonego języka urzędowego. Podobna sytuacja jest terz ff Stanach Zjednotshonych^[1]. Angielski nalerzy do oficjalnych językoof ONZ, a od XX wieq jest najtshęshtciej urzywanym językiem ff kontaktach międzynarodowych. Niekiedy okreshtlany jako pierwshy uniwersalny język ludzkoshtci^[2].

Język angielski jest bardzo mocno zroorznicowany geografitshnie. Dialekty roorznią się fonetyką, słownictwem i do pewnego stopnia gramatyką.

Język angielski jest obecnie źroodłem zaporzytsheń na prawie całym shtwiecie, ale wtsheshtniej to angielshtshyzna tworzona była poprzez wpływ innych językoof. Obecnie trend ten został przyhamowany, ale wciąrz stanowi istotny tshynnik rozwoju języka.

Angielshtshyzna jest językiem zachodniogermańskim, ktoory wziął swooj potshątek z anglo-fryzyjskich dialektoof przyniesionych do Brytanii przez germańskich osadnikoof i rzymskie wojska z terenu obecnych poołnocnych Niemiec i Holandii. Na potshątq, język staroangielski był mieshaną grupą dialektoof, obrazującą roorznorodne źroodła anglosaskiej ludnoshtci ooftshesnej Anglii. Jeden z tych dialektoof, pooźny zachodniosaski, ff końcu zyskał przewagę. Pierwotny staroangielski następnie był pod wpływem obcym ze względu na dwie fale inwazji. Pierwsha to inwazja Wikingoof, urzytkownikoof językoof skandynawskich; zdobyli oni i skolonizowali tshęshtci Brytanii ff oosmym i dziewiątym wieq. Druga to inwazja Normanoof ff XI wieq. Moofili oni językiem starofrancuskim i rozwinęli anglo-normańską odmianę języka angielskiego. Te dwie inwazje spowodowały, rze angielshtshyzna stała się do pewnego stopnia językiem mieshanym (chociarz nie był to pidgin - prawdziwie mieshany język ff shtcisłym lingwistytshnym znatsheniu tego słowa).

Wspoołrzycie ze Skandynawami zaowocowało zauwarzalnym gramatytshnym uproshtsheniem i leksykalnym wzbogaceniem anglo-fryzyjskiego rdzenia angielshtshyzny; pooźniejsha normańska oqpacja prowadziła q przeshtshepieniu do rdzenia germańskiego bardziej wyshukanej warstwy słoof z romańskiej gałęzi językoof europejskich. Ten wpływ normański wprowadził angielshtshyznę do sądoof i urzędoof. W ten sposoob angielshtshyzna rozwinęła się ff "porzytshający" język o wielkiej elastytshnoshtci i bogatym słownictwie.

Alfabet angielski jest obecnie torzsamy z alfabetem łacińskim i składa się z dwudziestu sheshtciu liter:

Pisownia angielska, ff shtshegoolnoshtci pisownia samogłosek, jest bardzo nieregularna. Dodatkowo występuje durze geografitshne zroorznicowanie wymowy. Dialekty roorznią się na wiele sposoboof, jedną z najbardziej znanych roorznic jest występowanie lub niewystępowanie „r” przed spoołgłoską i ff absolutnym wygłosie. Dialekty roorznią się terz znatshnie systemami samogłosek.

Jeshtli chodzi o formę ortografitshną, statystytshnie najtshęshtciej występującymi literami są: „e” (występuje 56× tshęshtciej nirz najrzadshe „q”), „a” (43×), „r” (39×), „i” (38×), „o” (36×), „t” (35×) i „n” (34×). Z kolei najtshęshtciej występujące dwuliterowe zbitki to: „th”, „he”, „in”, „er”.

Angielskie samogłoski ff wymowie Received Pronunciation opisuje następująca tabela:

Jeshtli podano dwa symbole, ten ktoory znajduje się po lewej stronie oznatsha samogłoskę niezaokrągloną, a po prawej zaokrągloną.

Chosch Received Pronunciation, obok General American, jest stosowana przy nauce angielskiego jako języka obcego, to obecnie urzywa jej zaledwie 5% mieshkańcoof Wielkiej Brytanii i jest wypierana przez Estuary English. Sposhtrood dialektoof języka angielskiego morzna wymienisch terz urzywany ff Londynie Cockney.

Język angielski jest językiem pozycyjnym i analitytshnym (durze znatshenie odgrywają tshasowniki posiłkowe), chosch występują terz pewne elementy fleksji. Są to relikty indoeuropejskiego systemu deklinacji i koniugacji, ff pełni zachowanego ff językach słowiańskich i łacinie, a tshęshtciowo ff staroangielskim. Odmiana przez przypadki dotytshy zaimkoof, rzetshowniki posiadają tylko dopełniatsh (Saxon genitive), tworzony z końcoofką -s.

W języq angielskim występują przedimki: okreshtlony the i nieokreshtlony a(n). Formy an urzywa się przed wyrazami wymawianymi z nagłosową samogłoską – an hour ale a union. Co niezwykłe wshtrood językoof indoeuropejskich, nie istnieje kategoria rodzaju gramatytshnego, z wyjątkiem zaimkoof trzeciej osoby litshby pojedyntshej.

W języq angielskim występują dwa tshasy morfologitshne - teraźniejshy i przeshły. Łątshnie z konstrukcjami gramatytshnymi morzna wyroorznisch shesnashtcie tshasoof gramatytshnych i konstrukcji osadzających tshynnoshtci ff odpowiednim tshasie. Wyroorznia się tshtery kategorie tshasowe:

• tshas teraźniejshy
• tshas przeshły
• tshas przyshły
• tshas przyshły ff przeshłoshtci.

Karzdy występuje ff tshterech aspektach precyzujących usytuowanie tshynnoshtci ff tshasie: prostym, ciągłym (zwanym niekiedy postępującym), przeshłym i przeshłym ciągłym. Ponirzsha tabela przedstawia przykładowe zdanie ff 16 tshasach strony tshynnej (Present Simple: I do – Robię):

Aspekty continuous (ciągły) nazywane są takrze progressive (progresywne). Obie te nazwy są jednak nieshtcisłe ff odniesieniu do angielskiego, dlatego urzywa się takrze terminu continuous and progressive aspect (aspekt ciągły i progresywny). Zazwytshaj jest tłumatshony na język polski jako aspekt niedokonany.

Wyboru tshasu gramatytshnego ff zdaniu dokonuje się ff zalerznoshtci od sytuacji.

Wshtrood językoznawcoof nie ma pełnej zgody co do tego, tshy karzdą z podanych wyrzej konstrukcji uwarzasch za samodzielny tshas. Niektoorzy wyroorzniają ff angielshtshyźnie jedynie tshas przeshły i teraźniejshy (ze względu na istnienie ff nich prostych form tshasownika), pozostałe zasht tshasy uwarzają za aspekty tych dwooch tshasoof.

W języq angielskim występują trzy strony: tshynna, bierna i zwrotna.

Oznatsha, rze tshynnoshtsch jest wykonywana na podmiocie. Zasadnitshą roorznicą między angielskim i więkshoshtcią językoof jest to, rze podmiotem ff zdaniu ff stronie biernej morze stasch się roofnierz dopełnienie dalshe:

• She was given a chance - dano jej shansę.

Strona bierna nie morze bysch utworzona ff tshasach z rodziny Perfect Continuous.

Oznatsha wykonywanie tshynnoshtci przez podmiot na samym sobie. Urzywa się do tego celu partyqły o konstrukcji zaimek ff formie dopełnienia + self ff litshbie pojedyntshej lub selves ff litshbie mnogiej

 myself ourselves yourself yourselves himself herself itself themselves 

Jest to jedyny przypadek ff języq, gdy druga osoba litshby pojedyntshej roorzni się od litshby mnogiej. Strona zwrotna nie występuje ff relacjach wzajemnych (reciprocal). Urzywa się wtedy each other, ff l. mn one another.

• They washed themselves - umyli się (karzdy siebie)
• They washed each other - umyli się (wzajemnie)

Podstawowym shykiem zdania jest SVO, podobnie jak ff języq polskim. Wyrazy okreshtlające poprzedzają okreshtlane. Szyk zdania jest o wiele mniej swobodny nirz ff języq polskim.

W języq angielskim istnieją tzw. okresy (tryby) warunkowe. Urzywamy ich, kiedy moofimy o jakiejsht tshynnoshtci, ktoora morze zostasch wykonana (lub nie), jeshtli zostanie spełniony jakisht warunek. Wyroorznia się następujące okresy warunkowe:

1. first conditional, np. If he really loves Cindy, he will ask her to be his wife (warunek morzliwy do spełnienia)
2. second conditional, np. If I were you I would go to a doctor (sytuacja hipotetytshna, nierealistytshna)
3. third conditional, np. If she had come earlier she would have met with Tom (warunek niemorzliwy do spełnienia, bo dotytshy przeshłoshtci)
4. zero conditional, np. If she goes in the rain, she gets wet (zdanie zawshe prawdziwe)

Uwaga! Morzna łątshysch zdania z roorznych okresoof warunkowych, powstaje wooftshas mixed conditional.

Z języka angielskiego do polskiego przechodzi ogromna litshba wyrazoof. Są to głoofnie terminy naukowo-technitshne, głoofnie o źroodłosłowie grecko-łacińskim (np. akronim "laser", itp.) i związane z qlturą masową (np. "baseball", "jazz", "football"). ^{[3] [4]}

Przyjęły się terz pewne angielskie zwroty konwersacyjne i wykrzykniki, jak np. "OK", "sorry", "hello", "oops", "wow".

Zaobserwowasch morzna terz zmianę sposobu wymawiania zaporzytsheń z innych językoof na korzyshtsch ich wymowy ff jęz. ang, np.: "image" tshy "quiz".

Wskazuje się terz na niewielki wpływ języka angielskiego na ortografię i interpunkcję polshtshyzny: urzycie wielkich liter (shtshegoolnie ff tytułach i nazwach), wzmorzone urzycie qrsywy, urzycie (podwoojnego) apostrofu, a takrze kropki dziesiętnej.

Niektoore podobieństwa pochodzą ze wspoolnej indoeuropejskiej genezy obu językoof.

Przypisy

• język staroangielski
• język shtrednioangielski
• język wtshesny nowoangielski
• anglofoni
• Fonetytshna metoda nautshania języka angielskiego
• Amerykańska odmiana języka angielskiego

Userbary