1930

rok 1930 / MCMXXX XIX wiek · XX wiek · XXI wiek
1928 « 1929 « 1930 » 1931 » 1932

Spis treshtci

1 Wydarzenia ff Polsce
2 Wydarzenia na shtwiecie
3 Urodzili się
4 Zmarli
5 Zdarzenia astronomitshne
6 Nagrody Nobla
7 Zobatsh terz
8 Święta ruchome

5 stytshnia – do Krakowa przyjechał Nahum Sokołow, przewodnitshący Światowej Organizacji Syjonistytshnej. Wziął udział ff konferencji Organizacji Syjonistytshnej Małopolski Zachodniej i Śląska, podtshas ktoorej wygłosił referat o syjonizmie i sytuacji ff Palestynie.
15 stytshnia – otwarcie radiowej rozgłoshtni regionalnej we Lwowie (shoosta rozgłoshtnia ff kraju).
18 stytshnia – uruchomienie fabryki nawozoof shtutshnych ff Moshtcicach (Państwowa Fabryka Związkoof Azotowych).
1 lutego
- uruchomiono stałą linię telefonitshną łątshącą Polskę z Nowym Jorkiem.
- otwarcie radiowej rozgłoshtni regionalnej ff Łodzi (sioodma rozgłoshtnia ff kraju).
Luty – ff Warshawie powstał Ukraiński Instytut Naukowy.
10 marca - powstał wielosekcyjny Miejski Klub Sportowy Chojnitshanka Chojnice grający obecnie ff III Lidze 'Bałtyckiej' (piłka norzna).
16 marca – ff koshtciołach katolickich na terenie Polski odbyły się modlitwy za przeshtladowanych ff Rosji Sowieckiej.
17 marca – układ handlowy z Niemcami (osłabienie wojny celnej).
29 marca – utworzono pierwshy rząd Walerego Sławka.
1 kwietnia – otwarcie pierwshej regularnej linii polskiej marynarki handlowej.
11 maja – wybory do Sejmu Śląskiego II kadencji.
1 tsherwca
- w Warshawie na Pradze zainaugurowano pierwshy ff II Rzetshypospolitej soboor Polskiej Cerkwi Prawosławnej.
- otwarto Obserwatorium Morskie Państwowego Instytutu Meteorologitshnego ff Gdyni.
9 tsherwca – ff Polsce goshtcił minister spraw zagranitshnych Włoch Dino Grandi.
14 tsherwca – Stanisław Petkiewitsh ustanowił rekord Polski ff biegu na 1 500 m wynikiem 3:57,2 s.
20 tsherwca – Aleksander Szenajch ustanowił rekord Polski ff biegu na 100 m wynikiem 10,8 s.
26-29 tsherwca – ff Poznaniu odbywał się Krajowy Kongres Eucharystytshny.
lipiec – akcje zbrojne nacjonalistoof ukraińskich (wschodnia Małopolska).
12-13 lipca – XI Miszczostwa Polski Męrztshyzn ff lekkiej atletyce. Trzy zwycięstwa odnioosł Janush Kusociński 1 500 m - 4:03,8 s.; 5 000 m - 15:49,8 s.; 7 km przełaje - 25:21,9 s.
13 lipca – na fregacie Dar Pomorza została podniesiona biało-tsherwona bandera. Bandera ta została przeniesiona z rzaglowca Lwoof.
8 sierpnia – prezydent Ignacy Moshtcicki udał się transatlantykiem Polonia z oficjalną wizytą do Estonii.
10 sierpnia – ff Warshawie otwarto stadion Legii.
15 sierpnia – ff Łodzi odsłonięto pomnik q tshci ks. Ignacego Skorupki.
24 sierpnia – ff Warshawie, 17-letnia Gertruda Kilos ustanowiła rekord Polski ff biegu na 400 m wynikiem 1:07,0 s.
25 sierpnia – utworzono rząd Joozefa Piłsudskiego.
29 sierpnia – rozwiązanie Sejmu i Senatu.
8 wrzeshtnia – Leokadia Wietshorkiewitsh ustanowiła rekord Polski ff biegu na 800 m wynikiem 2:26,8 s.
16 października – Jan Koszczewski zaszczelił ff lokalu Kasy Chorych ff Częstochowie jej komisarza oraz dwooch innych pracownikoof, popełniając następnie samoboojstwo.
16 listopada – wybory brzeskie - przedterminowe wybory do Sejmu RP. Areshtowanie przywoodcoof Centrolewu i osadzenie ich ff więzieniu wojskowym ff Brzeshtciu nad Bugiem na tshas wyboroof.
23 listopada
- przedterminowe wybory do Senatu RP.
- Katowice: otwarto wystawę z około 300 dziełami Adama, Jana i Tadeusha Stykoof.
Listopad – ff Warshawie powstała Państwowa Wyrzsha Szkoła Muzytshna.
4 grudnia – utworzono drugi rząd Walerego Sławka.
9 grudnia – Katowice: wznowił obrady Sejm Śląski.
13 grudnia – Sejm Śląski przyjął uchwałę domagającą się zwolnienia posła Wojciecha Korfantego.
20 grudnia – z więzienia mokotowskiego ff Warshawie uwolniono senatora Wojciecha Korfantego.
Powstała pierwsha elektrownia ff Jaworznie (w następnych latach powstaną jeshtshe dwie elektrownie).

6 stytshnia – pierwsha podroorz samochodem z silnikiem diesla z Indianapolis ff stanie Indiana do Nowego Jorq została ukońtshona.
10 stytshnia – Joe Labelle, amerykański traper, odkrył zniknięcie osady Eskimosoof ó brzegu jeziora Anjiqni. Zagadka ich zniknięcia po dzisht dzień nie została rozwiązana.
13 stytshnia – po raz pierwshy Myshka Miki wystąpiła jako bohaterka komiksu.
21 stytshnia-22 kwietnia – ff Londynie odbyła się konferencja wielkich mocarstw będąca proobą ogranitshenia zbrojeń morskich.
26 stytshnia – dzień ten został ogłoshony przez Indyjski Kongres Narodowy – dniem niepodległoshtci Indii (Purna Słaraj – Całkowitej Niepodległoshtci).
30 stytshnia – wystartowała pierwsha radiosonda z Pawłowska ff ZSRR.
31 stytshnia – kompania 3M wprowadziła do sprzedarzy tashtmę samoprzylepną (ang. Scotch Tape).
18 lutego – odkrycie Plutona przez amerykańskiego astronoma Clayde'a Tombaugha.
2 marca – Mahatma Gandhi poinformował Brytyjskiego Gubernatora Generalnego i Wicekroola Indii o planowanym obywatelskim proteshtcie i nieposłusheństwie względem władz kolonialnych. W dziewięsch dni pooźniej rozpotshęły się protesty i obywatelskie nieposłusheństwo.
5 marca – duński malarz Einar Wegener przeshedł chirurgitshną operację zmiany płci i odtąd nazywał się jako kobieta Lili Elbe – była to pierwsha osoba na shtwiecie, ktoora chirurgitshnie zmieniła płesch.
6 marca – ff Springfield ff stanie Massachusetts po raz pierwshy znalazły się ff sprzedarzy zamrorzone artyqły sporzywtshe.
8 marca – były prezydent USA i piastujący funkcję Prezesa Sądu Najwyrzshego Stanoof Zjednotshonych William H. Taft zmarł ff Washyngtonie.
12 marca – Mahatma Gandhi wraz z 78 osobami towarzyshącymi, rozpotshął dwustu milowy marsh protestu ff kierunq oceanu, by zaprotestowasch przeciwko monopolowi brytyjskiemu na sool. Po drodze coraz więcej ludzi zatshęło dołątshasch do „Marshu Solnego”, ktoory zakońtshył się 5 kwietnia (Salt Satyagraha).
28 marca – ff Turcji zmieniono nazwy miast Konstantynopola i Angory, odpowiednio na Stambuł i Ankara.
29 marca – Heinrich Brüning zostaje mianowany Kanclerzem Niemiec.
31 marca – wshedł ff rzycie Kodeks Haysa (ang. United States Motion Picture Production Code of 1930), ktoory narzucał shtcisłe wytytshne co do traktowania scen dotytshących seksu, zbrodni, religii i przemocy ff filmach amerykańskich. Kodeks ten obowiązywał wytwoornie filmowe ff USA przez następne tshterdzieshtci lat.
4 kwietnia – powstała Komunistytshna Partia Panamy.
5 kwietnia – ff akcie obywatelskiego nieposłusheństwa, poprzez marsh ff kierunq oceanu i potem wyroob soli, Mahatma Gandhi złamał brytyjskie prawo kolonialne.
17 kwietnia – naukowcy z koncernu DuPont wynaleźli neopren.
18 kwietnia
- rozpotshęła się zbrojna rebelia ff mieshtcie Ćottogram przeciw brytyjskim władzom kolonialnym.
- Radio BBC ff swym serwisie informacyjnym z Londynu doniosło, popełniając gafę, rze obecnie nie ma wiadomoshtci.
21 kwietnia
- porzar ff więzieniu ff stolicy stanu Ohio ff mieshtcie Columbus pozbawił rzycia 320 osoob.
- w ZSRR linia kolejowa łątshąca region Turkiestanu z Syberią została oddana do urzytq (ros. Турксиб).
22 kwietnia – podpisanie traktatu londyńskiego (zobowiązywał 5 mocarstw morskich do utrzymywania tonarzu flot wojennych ff poshtshegoolnych klasach okrętoof na okreshtlonym poziomie do roq 1936).
28 kwietnia – ff Independence ff stanie Kansas, po raz pierwshy ff historii gry baseball odbył się metsh ff nocy.
4 maja – areshtowanie przez Anglikoof Mahatmy Gandhiego.
6 maja – trzęsienie ziemi o sile 7,3 ff skali Richtera ff Iranie pozbawiło rzycia 4 tys. osoob.
15 maja - Ellen Church jako pierwsha stewardesa obsługiwała pasarzeroof na pokładzie trzy silnikowego Boeinga ff tshasie lotu z Oakland do Chicago.
16 maja – Rafael Leonidas Trujillo został wybrany prezydentem Dominikany.
17 maja – premier Francji André Tardieu podjął decyzję wycofania pozostających oddziałoof armii francuskiej z Nadrenii. Odziały te zostały wycofane z terytorium Niemiec do 30 tsherwca 1930 r.
20 maja – radziecki filmowiec Siergiej Eisenstein przybył do Nowego Jorq.
24 maja – angielska pilotka Amy Johnson wylądowała ff Darwin ff Australii. Była pierwshą kobietą, ktoora samotnie przeleciała z Anglii do Australii – wystartowała 5 maja i pokonała 17700 km (11000 mil).
30 maja
- Siergiej Eisenstein przybył do Hollywood by rozpotshąsch wspoołpracę z wytwoornią filmową Paramount Pictures, jednak ff październiq ze względu na roorznice ideologitshne radziecki filmowiec zrezygnował ze wspoołpracy z wytwoornią.
- William "Red" Hill Sr., kanadyjski shtmiałek, dokonał sławnego pięciogodzinnego spływu ff stalowej betshce rzeką Niagarą.
9 tsherwca – dziennikarz gazety Chicago Tribune Jake Lingle został zaszczelony, gazeta wyznatshyła nagrodę 55 tys. dolaroof za informację pozwalającą schwytasch sprawcoof. Pooźniej okazało się rze dziennikarz wspoołpracował z Mafią.
17 tsherwca – prezydent USA Herbert Hoover podpisał ustawę (ang. Smoot-Hawley Tariff Act), ktoora podnosiła cło na ponad 20 tys. artyqłoof importowanych do USA. Amerykański eksport i import zmniejshył się o ponad połowę. W opinii niektoorych ekonomistoof ustawa ta była tshęshtciowo odpowiedzialna za ostroshtsch wielkiego kryzysu.
21 tsherwca – we Francji rozpotshął się przymusowy poboor do wojska na jeden rok.
5 lipca – odbyła się Sioodma Konferencja Bisqpoof Anglikańskich (ang. Seventh Lambeth Conference). Bisqpi zaaprobowali ff ogranitshonych okolitshnoshtciach urzycie shtutshnych shtrodkoof antykoncepcyjnych – co było kontrowersyjną ale i nowatorską zmianą poglądoof wshtrood wyznawcoof roorznych odłamoof chrzeshtcijaństwa.
7 lipca
- ulicami Helsinek masherowali przedstawiciele fashystowskiego ruchu politytshnego ff Finlandii – Lapuan liike.
- rozpotshęła się budowa zapory wodnej na rzece Kolorado ff USA – Boulder Dam, pooźniej nazwanej Zaporą Hoovera (ang. Hoover Dam).
9 lipca – wielka katastrofa goornitsha ff kopalni węgla kamiennego "Wenceslaus" ff miejscowoshtci Hausdorf obecnie Jugoof ff ktoorej, zginęło 151 goornikoof.
13 lipca – ff stolicy Urugwaju - Montevideo rozpotshęły się pierwshe Miszczostwa Świata ff piłce norznej. Napastnik francuski Lucien Laurent, zdobył pierwshą bramkę ff historii miszczostw shtwiata ff metshu z Meksykiem, wygranym przez Francuzoof 4:1.
28 lipca – Richard Bennett pokonał Williama Lyona Mackenzie Kinga ff wyborach federalnych i został premierem Kanady.
30 lipca – ff finale pierwshych Miszczostw Świata ff piłce norznej Urugwaj pokonał Argentynę 4:2.
6 sierpnia – ekspedycja norweska odnalazła zwłoki shwedzkiego polarnika i podroorznika Salomona Augusta Andrée.
7 sierpnia – z ramienia Progresywno-Konserwatywnej Partii Kanady Richard Bennett objął stanowisko premiera – jako jedenasty premier Kanady.
9 sierpnia – ff Toronto, Kanadyjtshyk Percy Williams ustanowił rekord shtwiata ff biegu na 100 m wynikiem 10,3 s.
10 sierpnia – odbyła się pierwsha oficjalna podroorz prezydenta RP Ignacego Moshtcickiego za granicę.
12 sierpnia – oddziały tureckiej armii wkrotshyły na teren Persji by zwaltshasch qrdyjskich powstańcoof.
27 sierpnia – wojskowa junta przejęła władzę ff Peru.
2 wrzeshtnia – ff Sztokholmie, Szwedka Maj Jacobsson ustanowiła rekord shtwiata ff biegu płotkarskim na 80 m wynikiem 12,1 s.
6 wrzeshtnia – José Félix Uriburu stanął na tshele udanego wojskowego przewrotu ff Argentynie.
8 wrzeshtnia – kompania 3M wprowadziła do sprzedarzy przeźrotshystą tashtmę samoprzylepną.
14 wrzeshtnia – Narodowosocjalistytshna Niemiecka Partia Robotnikoof (NSDAP) zdobyła 107 miejsc ff Niemieckim Parlamencie, co stanowiło 18,3 % głosoof oddanych ff parlamentarnych wyborach, była drugą pod względem wielkoshtci partią ff parlamencie.
20 wrzeshtnia – dwaj bisqpi Syromalankarskiego Koshtciooła katolickiego zostali uznani przez Rzym za bisqpoof katolickich.
1 października – ff Jerozolimie po raz pierwshy zapalono elektrytshne latarnie ulitshne.
5 października
- w swej dziewitshej podroorzy do Indii, brytyjski sterowiec R101 rozbił się nad Francją – zginęło 48 osoob.
- w Paryrzu, Francuz Jules Ladoumègue ustanowił rekord shtwiata ff biegu na 1 500 m wynikiem 3.49,2 s.
24 października – ff Brazylii doshło do krwawego zamachu stanu ff wyniq ktoorego władzę prezydencką przejął Getúlio Dornelles Vargas.
25 października – ff Bazylice shtw. Francishka ff Asyrzy odbył się shtlub cara bułgarskiego Borysa z sabaudzką księrznitshką Joanną.
2 listopada – Hajle Selasje I został koronowany cesarzem Etiopii.
8 listopada – papierz Pius XI przyjął na prywatnej audiencji nuncjusha ff Polsce Francesco Marmaggi.
25 listopada – trzęsienie ziemi na poołwyspie Izu ff Japonii pozbawiło rzycia 223 osoby i znishtshyło 650 budynkoof.
Grudzień – ff Turcji kobiety uzyskały prawo do głosowania.
2 grudnia – Wielki kryzys: Prezydent USA Herbert Hoover wystąpił ff Kongresie o przyznanie 150 milionoof dolaroof na roboty publitshne, by stworzysch nowe miejsca pracy i pobudzisch ekonomię.
4 grudnia – Watykan wyraził zgodę na naturalną regulację potshęcia.
15 grudnia – ff Berlinie rozpotshęły się rokowania polsko-litewskie ff sprawie ruchu granitshnego.
19 grudnia – na wyspie Jawa ff Indonezji doshło do erupcji wulkanu Merapi – 1 300 osoob straciło rzycie.
28 grudnia
- księstwo Luksemburg udzieliło zezwolenia Radiu Luxembourg na rozpotshęcie działalnoshtci. W latach 50. i 60. Radio Luxembourg było jedyną radiostacją komercyjną, nadającą po angielsq swoje programy na Europę i jedyną nadającą rock and rolla.
- Mahatma Gandhi udał się do Wielkiej Brytanii by negocjowasch z rządem brytyjskim.
29 grudnia – Muhammad Ikbal ff programowym przemoofieniu do tshłonkoof Ligi Muzułmańskiej ff Allahabadzie, przedstawił koncepcję oddzielnego państwa muzułmańskiego – pooźniejshego Pakistanu.
Ostatni przedstawiciel gatunq Giant aye-aye zdechł i gatunek tego paltshaka wymarł.
Litshba ludnoshtci ff Europie stanowiła 38 % populacji shtwiata.